Meyve agaçlannın kökleri sıcak ve nemli topraklarda daha iyi büyür ve gelişir. Kökler sürekli donma noktasının altında bulunan kuru topraklarda büyüyüp, dallanamadıklan gibi, çok nemli topraklarda da gelişme gösteremezler. Çünkü kuru topraklarda nemin uyartıcı etkisinden yoksun olmalan, fazla nemli topraklar ise oksijenin yerini suyun alması nedenleriyle hücre bölünmesi olmayacağından kökler büyüyemezler. Ote yandan, meyve ağaçlannda yeterli neme göre, asın nem içerisinde bulunan köklerin besin maddelerinden yararlanma oranlan % 2O'ye kadar azalmaktadır. Buna karşın, aşın toprak kuraklığı kılcal köklerin büyük, ölçüde ölmelerine neden olmaktadır. Tamasi (1960), EM IV anacı üzerine aşılı ve farklı taban suyu düzeylerinde bulunan elma ağaçlannda köklerin derinliğine ve genişliğine büyümeleri üzerine toprak neminin etkisini incelemiştir. Elde edilen sonuçlara göre, kökler taban suyunun 60-70 veya 80-90 cm derinlikte bulunmasına göre, taban suyunun 150-200 cm derinlikte bulunması halinde genişliğine ve derinliğine daha çok büyümektedir. Yine, araştıncıya göre, EM IV anacının kökleri, toprakta taban suyunun 100-120 cm'nin üzerine çıkmadığı durumlarda daha iyi büyümüş ve gelişmiştir.
Sulama sistemlerinin de köklerin derinliğine ve genişliğine büyümeleri üzerine etkileri vardır. Devamlı çanak yöntemiyle sulama yapılan bahçelerde meyve agaçlannın kökleri tacın altında oluşmaktadır.
Hatta, gövdeden uzaklaşmış_köklerin tekrar gövdeye, yani suya doğru yöneldiklerine de rastlanılmıştır (Şekil 9). Öte yandan damla sistemiyle sulanan bahçelerde ise meyve ağaçlarının kökleri, özellikle tacın izdüşümünün içerisinde büyümekte ve büyük absorbsiyon yüzeyi oluşturmaktadır. Buna karşılık, diğer sulama sistemlerinde köklerin gelişmeleri meyve ağacının izdüşümünün dışında olabilmektedir. Ancak, köklerin absorbsiyon yüzeyi ve kapasiteleri daha önce sözü edilen sulama sistemlerininki kadar olamamaktadır. Bu da gösteriyor ki, kökler derinliğine ve genişliğine yayılmalarını, topraktaki besin maddeleriyle birlikte nem durumuna göre de düzenleyebilmektedir (Şekil 9).
Nitekim Hich ve Duncan'a göre meyve ağaçlannda köklerin gelişmeleri topraktaki kullanılabilir su miktanyla ters orantılı bulunmuştur (Gardner ve ark., 1939).
Yine araştırmalara göre, taban suyunun yüksek olduğu yerlerde veya nemli topraklarda kökler, taban suyu seviyesinin üzerinde ve saçak köklü olarak oluşmaktadırlar. Taban suyunun çok derinlerde olduğu ya da sulama olanağı olmayan topraklarda kökler az dallanmış olarak toprağın derinliklerine ve gövdeden uzaklara kadar yayılabilmektedirler (Şekil 10).
Şüphesiz, topraktaki neme yönelim (hydrotropizm), köklerin derinlere kadar inmelerini ve taç izdüşümünün çok dışına kadar büyüme ve gelişmelerine neden olmaktadır. Nitekim, sık aralıklarla sulanan meyve bahçelerindeki ağaçların köklerinin yüzeyde oluşması ve uzun aralıklarla her defasında bol sulanan veya hiç sulanmamış ağaçların köklerinin derinlerde ve taçtan çok uzak yerlerde bulunması yukarıdaki görüşü doğrulamaktadır (Cahoon ve ark., 1961).
Özet olarak, yeterli nemi bulan köklerin genişliğine ve derinliğine fazla büyümediklerini, yeterli nemi bulamayan köklerin de nemi buluncaya kadar büyümeye devam ettikleri söylenebilir.
Şekil 10. Köklerin taban suyuna bağlı olarak gelişmeleri.
